Maden Hukuku

MÜCBİR SEBEPLER

 

Mücbir sebepler, 3213 sayılı Maden Yasası’nın 3’üncü maddesinde; Sel, yangın, deprem, grizu patlaması, çökme, heyelan ve benzeri haller olarak tanımlanmıştır. Görüleceği üzere, Covid-19 salgınının Yasa tanımında olmadığı, ancak benzeri haller kapsamında değerlendirilmesi gerektiği açıktır. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün www.mapeg.gov.tr sitesinde 24.04.2020 tarihinde yapılan duyuruda Covid-19 salgını mücbir sebep olarak kabul edilmiştir.

Duyuru, 3213 sayılı Maden Yasasına 7226 sayılı Yasa ile eklenen Ek Madde 19’a dayandırılmıştır. Eklenen maddede; “Mücbir sebeplerden herhangi birinin bulunması halinde Bakanlık tarafından Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınarak bu Kanun kapsamındaki mali yükümlülüklerin ve/veya beyanların ertelenmesi ile mali yükümlülüklerin taksitlendirilmesine karar verilebilir. Bu takdirde mali yükümlülüklere ilişkin zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler erteleme süresince işlemez.

Bu hükmün uygulanması için mücbir sebebin malum olması veya ilgililer tarafından ispat veya tevsik edilmesi gerekir.

MÜCBİR SEBEPLER

Bakanlık, mücbir sebep sayılan hâller nedeniyle; bölge, il, ilçe, mahal veya afete maruz kalanlar itibarıyla mücbir sebep hâli ilan etmeye ve bu sürede bu Kanunda belirlenen mali yükümlülüklerden yerine getirilemeyecek olanları tespit etmeye yetkilidir.” denilmiştir.

Duyuruda; Covid-19 salgını dolayısıyla alınan tedbirlerden doğrudan etkilenen maden ruhsat sahipleri ile 24.01.2020 tarihinde Elazığ ve Malatya illerinde meydana gelen deprem felaketinden dolayı bu iller kapsamındaki maden ruhsat sahipleri ve rödovansçıların, Maden Yasasına eklenen Ek-19’uncu maddesi gereğince, 01.04.2020-30.06.2020 tarihleri arası mücbir sebebe maruz kaldıkları kabul edilmiştir.

1-3213 sayılı Maden Yasası’nın 29’uncu maddesinin 4. fıkrası gereğince Nisan ayı sonuna kadar verilmesi gereken 2019 yılı işletme faaliyeti ile ilgili teknik belgeler, mücbir sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren üç ay uzatılarak, 30.09.2020 tarihine kadar verilebilecektir.

2-Mücbir sebep ilan edilen 01.04.2020 ile 30.06.2020 tarihleri arasında; Ön inceleme raporu, maden arama projesi, arama faaliyet raporu veya işletme projesi verme zorunluluğu bulunan ruhsat ve müracaat sahalarının tamamının verilme süresi ve talebe ilişkin diğer yükümlülükler 30.09.2020 tarihine kadar uzatılmıştır.

3-Yasanın 24’üncü maddesinin ikinci fıkrasında yer alan altı ay süre ile ilgili hüküm gereği, mücbir sebep ilan edilen tarih aralığında işletme projesi verilmesi zorunluluğu olan tüm işletme ruhsatları için, işletme projesinin ve Yasanın 24’üncü maddesinin ikinci fıkrasındaki diğer yükümlülüklerin altı ay öncesinden verilmesine ilişkin hüküm uygulanmayacaktır.

Yasanın 24’üncü maddesi 2. fıkrası, ruhsat temditleri ile ilgili kurallar getirmektedir. Ruhsat temdidi için gerekli olan belgelerse, 6183 sayılı Yasa kapsamında 22/A maddesi kapsamında borcu yoktur yazısı, ruhsat taban bedeli, temdit işletme projesi, elektronik tebligat adresidir.

Temdit projesinin gerek proje üzerinde, gerekse projenin yerinde yapılan tetkikinde proje eksiği bulunması ya da vadesi geçmiş ruhsat harcı, ruhsat bedeli, çevre uyum teminatı ve Devlet hakkı gibi mali eksikliklerin olması halinde bu durum ruhsat sahibine iki ay içinde bildirilip, eksikliklerin yapılan bildirimden itibaren üç ay içinde tamamlanması istenecektir. Eksikliklerin verilen sürede tamamlanmaması halinde idari para cezası uygulanacak, ruhsat süresinin sonuna kadar eksikliklerin tamamlanmaması halinde de ruhsat iptal edilecektir.

Daha önceki yazılarımızda da belirttiğimiz 24’üncü maddesinin 2. fıkrası son derece sakıncalı ve ruhsat sahibinin yanılmasına neden olan, İşletme Ruhsat süresi bitiminden en az altı ay öncesine kadar projenin idareye verilmesi, düzenlemesidir. İşletme ruhsatı üzerinde ruhsat süre bitim tarihi bulunmaktadır. Burada temdit proje verilme tarihinin ruhsat bitim tarihinden altı ay önce olup olmadığı yönünde ruhsat üzerinde herhangi bir uyarıcı bilgi yoktur. Ruhsatlar 10 yıl süreli verildiğine göre temdide konu ruhsatın verildiği tarihte 7164 sayılı Yasa da yürürlükte değildir.

24’üncü maddenin 2. fıkrası temdit projelerini iki kısımda kurala bağlamaktadır.

a-Temdit projesinde süre verilmeyen eksiklikler

6183 sayılı Yasa kapsamında 22/A maddesi kapsamında borcu yoktur yazısı, ruhsat taban bedeli, temdit işletme projesi, elektronik tebligat adresidir. Bunlar olmadığı zaman ruhsat doğrudan iptale gitmektedir.

b-Temdit projesinde tamamlanması için süre verilen eksiklikler

Bunlar projedeki teknik eksiklikler ile 22/A maddesi belgesi dışında kalan mali eksikliklerdir. Anlaşılacağı üzere 22/A maddesi belgesi mali eksiklik olarak kabul edilmemiştir. Eksiklikleri idare 2 ay içinde tespit edip ruhsat sahibine bildirecek ve tamamlanması için 3 ay süre tanıyacaktır. İdarenin 2 ay içinde eksiklikleri bildirmediği ya da bildiremediği durumlarda ne olacağı da tam belli değildir. Örneğin ruhsat temdidi için ruhsat sahibi sürenin dolmasından tam altı ay önce temdit projesini idareye sunsa, idare bunu 4 ay içinde inceleyip, eksikliği tamamlaması için ruhsat sahibine 3 ay süre verse, bu durumda ruhsat süresi zaten dolacaktır. Ancak idare üç aylık süre verdiğinden ve bu sürenin idareden kaynaklanmasından dolayı ruhsat iptal edilmeyecekse de artık ruhsat süresi dolduğundan herhangi bir eksiklik nedeniyle ruhsatın iptali kaçınılmaz olacaktır. Bu nedenle, üç aylık süre sonunda eksikliğin giderilmemesi halinde idari para cezası verilip, ruhsat süresi sonuna kadar eksikliğin tamamlanmaması halinde ruhsatın iptal edileceği, ibaresinin bir kıymeti yoktur. Bu süreçte zaten ruhsat iptali gerçekleşecektir.

Bir başka nokta da temdit projesi verilmesi, projede herhangi bir eksiklik olmaması, idarenin temdidi uzunca bir süre incelememesi durumunda, ruhsat süresi dolan maden sahalarında faaliyette bulunulmasının 24’üncü maddenin 2. fıkrası son cümlesiyle yasaklanmasıdır. Faaliyetin durdurulması sonucu faaliyette bulunulur ise Ek madde 15 uyarınca üç yıldan beş yıla kadar hapis, yirmi bin güne kadar idari para cezası ve 10 yıl madencilik faaliyetinden men bulunmaktadır.

Görmekte olduğumuz bazı davalarda idarenin temdit projesini; 8 yıl, 6 yıl, 4 yıl gibi sürelerle değerlendirdiği konusunda epeyce dava dosyası bulunmaktadır.

Duyuruda 24’üncü maddenin 2. fıkrasının mücbir sebep aralığı olan 01.04.2020 ile 30.06.2020 tarihleri arasında temdit projesinin ruhsat bitim tarihinden 6 ay öncesinin ve diğer yükümlülüklerin uygulanmayacağı denilmişse de bu sorunu çözmekten uzaktır.

Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün, Hazine ve Maliye Bakanlığına yazdığı, 15.04.2020 gün E.4688 sayılı yazıda; 22/A Belgesi konusunda Maden Yasası kuralları aktarılarak, “..6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi gereği vadesi geçmiş borcunun olmadığına dair belge getirmeleri halinde işlem tesis edilmekte ancak ruhsat sahipleri borçları nedeniyle bu belgeyi temin edemediklerinden, yapılan bu talepler değerlendirmeye alınamamakta ve bu durum ruhsatların iptaline yol açmaktadır. Özellikle işletme ruhsatları için süre uzatım talebinde bulunmuş ve geçmiş yıllarda maden sahalarında büyük ölçekte yatırımları bulunan ancak finansman ve pazar sorunu yaşayan ve borçlarından dolayı da bu belgeyi temin edemedikleri için ruhsat süresi uzatım talebi değerlendirmeye alınmayan ruhsatlar iptal konumuna gelmektedir. Ruhsatların iptali ise ülkemiz için yapılan yatırımların heba edilmesi, kaynak kaybı, finansman, gelir ve özellikle de istihdam kaybına sebep olmaktadır.

…………

Bu itibarla; Dünyada yaşanan ekonomik kriz, yurtiçi ve yurtdışı piyasalardaki durgunluk ve pazar daralmaları da dikkate alınarak ve özellikle ruhsat iptallerinin önüne geçmek üzere, 3213 sayılı Maden Kanununun 13. ve 24’üncü maddeleri gereği, ruhsat sahipleri tarafından Başkanlığınızdan talep edilen 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi gereği vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belge için, talep tarihinde borcun olmadığı veya talep tarihi itibarıyla borçların yapılandırıldığı ve ilgili tarihte vadesi geçmiş borcu bulunmadığı konusunda verilecek bilgi ile maden ruhsatları hakkındaki taleplerin değerlendirilmesi ve ruhsatların hukuku ile ilgili olarak sürecin daha yönetilebilir olması sağlanacaktır.”, denilmiştir.

Titizlikle hazırlanıp, Hazine ve Maliye Bakanlığına sunulan bu yazıda, sürecin daha yönetilebilir olmasına, vurgu yapılmaktadır.

Kanaatimce, Maden Yasası 24’üncü maddesi 2. fıkrasının sil baştan yeniden düzenlenmesi gerekecek, özellikle ruhsat bitiminden 6 ay önce temdit projesi verilmesi gibi yanıltıcı bir ibarenin Yasa metninde yer almaması uygun olacaktır.

Yine 22/A belgesinin de mali eksiklik olarak değerlendirilmesi, mümkünse Yasa metninden tümüyle çıkartılması yerinde olacaktır.

4-Ruhsat sahiplerine verilen süreler mücbir sebep ilan edilen tarih aralığında ise 30.09.2020 tarihine kadar uzatılacaktır.

5-Haziran ayı sonuna kadar ödenmesi gereken 2019 Devlet hakları, 28.12.2020 tarihine kadar ödenebilecektir.

6-Ocak ayı içerisinde yatırılmadığı için iki kat olarak tahakkuk ettirilen ve 2020 Haziran ayının sonuna kadar ödenmesi gereken ruhsat bedelleri, iki kat ödenmek kaydıyla ruhsat iptal edilmeksizin, 28.12.2020 tarihine kadar yapılabilecektir.

7-Maden Yasası 7’nci maddesinin zorunlu kıldığı izinlerin (Mülkiyet, ÇED, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı) Yasanın 24’üncü maddesi 11. fıkrası uyarınca süresi içinde verilmediği dönemler hesaplanırken 2020 takvim yılının tamamı için idari para cezası uygulanmayacak ve hak düşürücü süreler 28.12.2020 tarihine kadar uygulanmayacaktır.

8-Maden Yasası’nın 24’üncü maddesi 12. fıkrasındaki beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yıl ile projede beyan edilen yıllık üretim miktarının bu üç yıllık dönemde % 30 dan az olması halinde uygulanacak idari para cezalarında mücbir sebep ilan edilen, 01.04.2020-30.06.2020 tarih aralığı dikkate alınmayacaktır.

9-Mücbir sebep ilan edilen tarih aralığında Maden Yasası kapsamında yürütülen işlemlerde 6183 sayılı Yasanın 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcun olmadığına ilişkin belge, 30.09.2020 tarihine kadar istenmeyecektir.

10-Yukarıda 9 madde halinde sayılan hususlar, 24.01.2020 tarihinde deprem felaketinin yaşandığı Elazığ ve Malatya illerindeki ruhsatlar ile bu illerde ikamet ettiğini ispatlayan ruhsat sahibi ve rödovansçılar için 24.01.2020 tarihinden geçerli olacaktır.

Aktarılan duyuru ile Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü de bazı kolaylıklar getirmiştir. Ancak, Covid-19 salgını ülkeyi sarmış ve tüm işkollarını etkilemiştir. Bununla da kalmamış yurt dışı piyasaları da virüsten etkilenerek ekonomik olarak daralmıştır. Böylesi küresel bir ekonomik etkilenme sonucu, mücbir sebebi, 01.04.2020 tarihi ile 30.06.2020 tarihi aralığında üç ayla sınırlamanın sektörü rahatlatacağına ve nefes aldıracağına kani değilim. Bu tarih, 2020 yılının tamamını kapsasa bile yine de yetersiz kalacaktır. Mücbir sebeple sektöre bazı ertelemeler getirilmekte, teşvik öngörülmemektedir.

Tüm madencilik camiamıza, ülkemiz ve dünyamız insanlarına, sağlıklı günler diliyorum.